Con chim sắp chết thì tiếng kêu thương

You may be trying to access this site from a secured browser on the server. Please enable scripts and reload this page.

Bạn đang xem: Con chim sắp chết thì tiếng kêu thương


*

--Chọn link liên kết-- Đoàn ĐBQH - HĐND tỉnh Văn phòng UBND tỉnh Sở Kế hoạch & Đầu tư Sở Văn hóa - Thể thao - Du lịch Sở Giao thông vận tải Sở Xây dựng Sở Lao động - Thương binh - Xã hội Sở Nông nghiệp & Phát triển nông thôn Huyện Chợ Đồn Huyện Chợ Mới Huyện Ba Bể Huyện Bạch Thông Huyện Ngân Sơn Huyện Pác Nặm Huyện Na Rì Thành phố Bắc Kạn
*
Email
*
Bản in

*

Nói đến Hàn Mặc Tử là nói đến nhà thơ lạ nhất của Phong trào Thơ Mới, người "cai trị Trường thơ Loạn của các nhà thơ Bình Định". Nói đến thơ ông, người ta nhớ đến thơ Cổ điển trong Lệ Thanh thi tập, thơ Lãng mạn trong Gái quê... nhưng, hơn tất cả là nhớ đến Thơ Điên trong Đau thương. Có thể nói chính Thơ Điên chứ không phải gì khác là phần đặc sắc nhất đã làm nên cái "lạ" kia, làm nên tên tuổi và ngôi vị Hàn Mặc Tử.

Bệnh hủi và những cuộc tình mộng tưởng, cuộc tình tan vỡ đã đưa chàng thi sĩ trẻ tuổi của chúng ta trải nghiệm đến tận cùng nỗi đau của nhân gian. Đó là điều không may nhất của đời người nhưng lại là một phúc ân lớn với chàng thi sĩ này. Đau thương đã thấu nhập, chiếm lĩnh và bật lên thành xương tuỷ của hồn thơ. Nó bộc lộ thành những thi ảnh kì dị, âm điệu của tiếng gào, tiếng thét, tiếng rú và một lớp ngôn từ cực tả trong dạng thức độc đáo của sáng tạo - “thơ Điên”. Trong trường hợp ấy, con người “siêu thức” xuất hiện như một lẽ tự nhiên, một cứu cánh nâng Hàn Mặc Tử vượt thoát khỏi những cái tầm thường, mực thước để đến với một vũ trụ vẫn còn nhiều bí ẩn của “Linh Hồn Thanh Khiết”.

Trong lời tựa "Điêu tàn" - vẫn được xem là bản tuyên ngôn chung của Trường Thơ Loạn mà Hàn Mặc Tử là "kẻ cai trị"- có viết: "Cái gì của nó cũng tột cùng. Nó gào vỡ sọ, nó thét đứt hầu, nó khóc trào máu mắt, nó cười tràn cả tuỷ là tuỷ. Thế mà có người tự cho là hiểu được nó, rồi đem so sánh nó với Người, và chê nó là giả dối, không chân thật. Vâng! Nó không chân thật, nó giả dối với Người. Với nó, cái gì nó nói đều có cả". Cái gì nó nói đều có cả đó là nguyên tắc chân thật, nguyên tắc lớn nhất của một người đã thức tỉnh ở chiều cao tâm linh với nguyên lý tỉnh mà không biết mình tỉnh (theo S.Freud”). Bằng nghiên cứu phân tâm học, Freud đã chứng minh được vai trò của cái vô thức với sáng tạo, nhất là với sáng tạo nghệ thuật. Theo đó, đối với người nghệ sĩ lúc sáng tác là lúc tỉnh táo nhất, chân thật nhất với chính bản thân mình và với cả độc giả. Chân thật với bản thân mình là chân thật cao nhất, khó nhất và tỉnh táo nhất. Vì vậy, thơ Điên là hình thức tỉnh táo nhất của con người thi sĩ Hàn. Đó là lúc ý thức như mờ đi, lùi lại phía sau, nhường phần lớn quyền điều hành quy trình sáng tạo cho tiềm thức, vô thức, đặc biệt là siêu thức.

Trước tiên là chân thật với chính cảm xúc của mình. Nguồn cảm xúc tìm thấy trong hình thức thơ Điên chính là Đau Thương. Những Đau đớn thân xác, với một cơ chế nào đấy, chuyển hoá sang địa hạt tinh thần, hoá thân vào nỗi Đau khổ tinh thần và cất lên thành thơ.

Về bản chất, Đau thương ở Hàn Mặc Tử là một niềm tuyệt vọng lớn. Cho nên trong thơ Hàn, ta có thể cảm nghe được cả một thế giới bên trong vô hình đang lâm vào tuyệt vọng qua những tiếng rên rỉ rớm máu của thân xác bên ngoài. Cho nên đó cũng chính là cái nỗi cô đơn đặc biệt: nỗi cô đơn quá tải. Vậy là, Đau thương ở Hàn là một thứ siêu nghiệm. Đau thương vừa là dạng thức vừa là cung bậc của cảm xúc thơ thường trực trong hồn thơ Hàn Mặc Tử. Điên chính là sự hiện hình, sự cất tiếng chân thành nhất, tỉnh táo nhất của Đau thương.

Chế Lan Viên - một thi hữu của Hàn - ngay từ đầu đã tiền hô hậu ủng, và đến khi viết giới thiệu cho Tuyển tập của người tri kỉ xấu số, vẫn giữ vững ý kiến bênh vực sắc bén của mình. Ông dẫn ra một tiếng thơ có một vẻ rất "điên", và chỉ ra yếu tố nào đã đem lại sức sống chân chính cho nó: "Chúng ta cần có người tả trăng là trăng. Nhưng cũng cần có người vượt lề thói tập đoàn mà xẻ trăng làm hai nửa (...) Cần truyền thống nhưng cũng cần biến dị, cần nói những điều chưa ai nói (...) Hôm nay có một nửa trăng thôi / Một nửa trăng ai cắn vỡ rồi/... Không phải ma thuật, kĩ thuật gì của óc đang lạm phát ngôn từ. Lòng có bị cắn đôi, đời có bị tan vỡ, tình có bị đứt đoạn, nghĩa là có một thảm sử gì làm trữ kim, làm đảm bảo, thì mới có thể phát ra những từ ấy.” Hàn Mặc Tử “điên” như thế đấy và cũng tỉnh như thế đấy.

Xem thêm: Các Mẫu Powerpoint Đẹp Miễn Phí Của Google, 10 Website Miễn Phí Cực Hay Để Tải Mẫu Powerpoint

Nhờ thứ trữ kim này người ta chẳng những thấy được cái lí của những hình thức kì dị, quá xa lạ, mà còn xuyên qua rào cản của những cảm giác kinh dị để nhận chân những nỗi niềm thơ chân chính của thi nhân. Thơ Điên vì thế là tiếng kêu rỏ máu của con chim sắp lìa trần, là tiếng nói của những hụt hẫng tan hoang, là tiếng nói của một thân phận bị dồn đẩy đến miệng vực của nỗi chết, chới với bên miệng vực ấy mà ngoái nhìn đời, nuối đời, níu đời. Mỗi tiếng thơ khác nào một lời nguyện cuối, một lời tuyệt mệnh. "Tôi còn trìu mến biết bao người / Vẻ đẹp xa hoa của một trời/ Đầy lệ đầy thương đầy tuyệt vọng/ Đây giờ hấp hối sắp chia phôi", "Ta trút linh hồn giữa phút đây/ Gió sầu vô hạn nuối trong cây/ Còn em sao chẳng hay gì cả/ Xin để tang anh đến vạn ngày"... Cảm xúc chia lìa vĩnh biệt luôn choán ngợp cõi lòng, vò xé tâm can. "Lòng thi sĩ chứa đầy trang vĩnh biệt.", "Than ôi ! Hỡi biệt li chan chứa/ Tưởng cùng em vui hưởng thú tiêu dao/ Anh sắp đi và hai hàng lệ ứa/ Cả đau thương dồn dập xót tâm bào",... Bước vào Thơ Điên là bước vào cái thế giới quằn quại của tinh thần. Nó là biểu hiện của những giằng xé quyết liệt giữa bóng tối của Bệnh tật, Chết chóc, Ma quỉ với ánh sáng của Tình Yêu, Sự Sống, Thần Thánh... giữa Địa Ngục hắc ám với Thiên Đường quang minh…

Đau Thương của Thơ Điên cất lên từ thân phận thảm sử của Hàn Mặc Tử. Không có cái căn cốt là giá máu mà Hàn đã đánh đổi cho mỗi tiếng thơ của mình thì chưa chắc Thơ Điên đã đi xa hơn việc chạy theo một cái mốt tân kì để có thể làm rớm máu tâm can người đọc ở tận thế kỉ này. Và Đau thương đã tự tìm đến những hình thức của nó theo kiểu Hàn Mặc Tử.

Trong thơ trữ tình, việc chủ thể phân thân, hoá thân vào các đối tượng hết sức khác nhau để cất lên những tiếng nói trữ tình phong phú khác lạ không còn là điều xa lạ nữa. Ở thơ Điên, sự phân li của chủ thể ở đây không theo lối tuyến tính mà theo lối đồng hiện: một xác thân nhiều nhân cách. Toàn những "nhân cách" phản trái nhau. Một chủ thể sinh hoá màu nhiệm kì khôi - Cả một miệng ta trăng là trăng/ Cả lòng ta vô số gái hồng nhan/ Ta nhả ra đây một nàng/ Cho mây lặng lờ cho nước ngất ngây... Mỗi mảnh vừa là một phân thân của Cái Tôi kia lại vừa là một cái Tôi khác tự lập - Kìa ai gánh máu đi trên tuyết/ Với lại ai ngồi khít cạnh tôi/ Mà sao ngậm cứng thơ đầy miệng/ Không nói không rằng nín cả hơi... Xác thân là một Tôi, Hồn lại tách ra thành một Tôi khác, đùa cợt, rượt đuổi, trêu tròng nhau, thậm chí thôn tính lẫn nhau - Ta khạc hồn ra ngoài cửa miệng... / áo tôi là một thứ ngợp hơn vàng/ Hồn đã cấu đã cào nhai ngấu nghiến... Dẫn hồn đi ròng rã một đêm nay/ Hồn mệt lả còn tôi thì chết giấc, Ôi điên cuồng! Ôi rồ dại! rồ dại/ Ta cắm thuyền chính giữa vũng hồn ta... Việc tạo ra kiểu chủ thể này ít nhiều thấy cả trong thơ Bích Khê, Chế Lan Viên, Hoàng Diệp, Xuân Khai... Và người ta cho rằng Văn hoá Chàm cùng với những bóng ma Hời phổ biến ở vùng thành Đồ Bàn đã nhập vào thế giới thi ca của Trường Thơ Loạn kia. Điều này có lẽ có thực. Song ở Hàn Mặc Tử, cái ngoại nhập mờ hơn cái nội sinh. Chính đời sống thực thể đặc biệt của Hàn Mặc Tử, nhất là ở giai đoạn sau, lúc nào cũng chập chờn bất định giữa Thực tại và Chiêm bao, lại có lúc cận kề cái chết hay xuất hồn siêu thăng vào cõi khác, là cái vốn nội sinh đã đồng hoá những ngoại nhập đó thành cái chủ thể sinh hoá kì dị này. Nó cũng là một thứ siêu nghiệm mà chỉ những người như Hàn Mặc Tử mới trải qua. Và, không có cái chủ thể sinh hoá một xác thân nhiều nhân cách quái đản ấy làm sao có chủ thể Thơ Điên? Người làm thơ không tỉnh thì làm sao viết được thơ như thế. Chỉ có điều người đó tỉnh mà không biết mình tỉnh.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *